Alzheimer hastalığı; beyin hücrelerinin zamanla zarar görmesi sonucu ortaya çıkan, beyin işlevlerinde bozukluklara yol açan ve bireyin zamanla konuşma, karar verme ve günlük işlerini kendi başına yapma yeteneğini kaybetmesine neden olan kronik ve ilerleyici bir hastalıktır.Ülkemizde 65 yaş üzerindeki bireylerde Alzheimer hastalığı görülme sıklığı %5,5'tir. Alzheimer hastalığından ölen yaşlıların oranı 2024 yılında %3,0 olmuştur.
-Yapılan araştırmalar, sağlık ve bakım çalışanlarının %65'inin demansı yaşlanmanın normal bir parçası olarak gördüğünü ortaya koymuştur. Dünya genelinde toplumun yaklaşık %80'i demans geliştirme konusunda endişe duymakta,4 kişiden 1'i ise demansı önlemek için yapılabilecek hiçbir şey olmadığını düşünmektedir.
-Demansla yaşayan bireylerin %88'i ayrımcılığa uğradığını belirtmektedir. Demansla yaşayan bireylerin ve bakım verenlerin %46'sı, tanı korkusu ve damgalanmayı tanıya erişimin önündeki engeller arasında göstermektedir.
Hastalık ile hastalığın kişiler ve toplum üzerindeki yıkıcı etkileri hakkında farkındalığı ve bilgi düzeyini artırmak, aynı zamanda damgalanma ve ayrımcılıkla mücadele etmek amacıyla her yıl 21 Eylül, Dünya Alzheimer Günü olarak kutlanmaktadır. Bu yılın kampanya teması "Ne Kadar Erken Tanırsanız, O Kadar Fazlasını Yapabilirsiniz: Demans Tanısı Önemlidir" olarak belirlenmiştir.
Bilinmelidir ki;Demans ve Alzheimer Riski Azaltılabilir.
– Ailede demans veya Alzheimer öyküsü bulunması ve cinsiyet gibi risk faktörleri değiştirilemez.
–.Değiştirilebilir risk faktörleri arasında; yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, obezite ve tip2
diyabet, tütün ve alkol kullanımı, hareketsiz yaşam ve zihinsel olarak pasif olmak gibi alışkanlıklar; düşük eğitim düzeyi, depresyon, kafa travmaları ve uyku bozuklukları sayılabilir.Değiştirilebilir risk faktörlerine yönelik uygun müdahalelerle demans vakalarının %45'i geciktirilebilir veya önlenebilir.
Hastalıktan korunmak için:
- Zihinsel egzersizler yapmak: Bulmaca çözmek, kitap okumak veya yeni bir dil öğrenmek
- Düzenli hareket etmek: Haftada birkaç gün tempolu yürüyüş yapmak.
- Sağlıklı beslenmek: Taze sebze, meyve, balık ve zeytinyağı ağırlıklı beslenmek .
- Sosyal hayattan kopmamak: Arkadaşlarla vakit geçirmek ve sosyal gruplara katılmak.
- Kronik hastalıkları yönetmek: Tansiyon, kolesterol ve şekeri kontrol altında tutmak.
Belirtiler:
–Unutkanlık: Yeni öğrenilen bilgileri unutmak en yaygın ilk belirtidir.
–Yön ve zaman karışıklığı: Bildik yerlerde kaybolma veya günün hangi saatinde olunduğunu şaşırma
–Günlük işleri yapmada zorlanma:Yemek pişirmek, alışveriş yapmak, hesap ödemek zorlaşır.
–İletişim sorunları: Konuşurken kelimeleri bulmakta zorluk başlar.
- Kişilik değişimi: Kişi şüpheci, huzursuz veya depresif olabilir.
Bu belirtilerin fark edilmesi halinde vakit kaybetmeden bir uzman hekime başvurulması gerekli.
Tanı sonrasında İlaç tedavileri ve tıbbi desteğin yanı sıra; sosyal destek, demans dostu kapsayıcı tasarım, sosyal aktiviteler, anıları hatırlamaya yönelik çalışmalar, rehabilitasyon ve geçici bakım hizmetleri, demansla yaşayan bireylerin ve bakım verenlerin bağımsızlıklarının en üst düzeye çıkarılmasını sağlar.
Demansı ve Alzheimer hastalığını daha yakından tanımak ve korunmaya yönelik bilgi edinmek isteyenler, Bakanlığımız tarafından yayımlanan "Demanslı Bireylerde Koruyucu Yaklaşımlar" kitabına Halk Sağlığı Genel Müdürlüğümüzün internet sitesinden erişebilebilmektedir.
Aile hekimliği birimlerine başvurarak kronik hastalık taramalarını ve izlemlerini düzenli yaptırmak, ayrıca Sağlıklı Hayat Merkezlerine başvurarak sağlıklı yaşam alışkanlığı kazanmak amacıyla ücretsiz destek almak mümkündür.
Dr.Sıtkı SÖNMEZ
İl Sağlık Müdürü